Viêm dạ dày cấp ở trẻ em : 8 điều cơ bản bạn cần biết

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em là bệnh về đường tiêu hóa cực kì phổ biến, hầu như bất kì đứa trẻ nào cũng từng mắc. Hầu hết trẻ sẽ nhanh chóng khỏi sau vài ngày mà không cần điều trị y tế song cũng có nhiều trường hợp nguy hiểm đến tính mạng, cần phải được cấp cứu gấp.

1. Viêm dạ dày cấp là gì?

Viêm dạ dày (Gastroenteritis) là một bệnh nhiễm trùng ở đường tiêu hóa, chủ yếu là dạ dày và ruột non. Bệnh này còn được gọi dưới nhiều cái tên khác như viêm dạ dày ruột, bệnh tiêu chảy nhiễm trùng, cúm dạ dày.

Bệnh viêm dạ dày là một bệnh cấp tính, thường chỉ kéo dài dưới 2 tuần; chính vì vậy nó còn được gọi là viêm dạ dày cấp hoặc viêm dạ dày cấp tính.

Bệnh này thường gây ra tiêu chảy, đau bụng và buồn nôn. Tùy vào tình trạng mỗi người và nguyên nhân gây ra, mức độ bệnh sẽ nặng nhẹ khác nhau.

Đây là một bệnh cực kì phổ biến, bất kì ai cũng đã từng gặp phải. Trẻ em (đặc biệt là dưới 5 tuổi) là đối tượng dễ bị nhiễm bệnh này nhất do hệ miễn dịch yếu hơn so với người lớn.

Rủi ro chính của bệnh này là nó gây ra tình trạng mất nước, từ đó làm tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt là trẻ em.

Trong năm 2011, có khoảng 1,7 tỉ trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn thế giới bị viêm dạ dày ruột cấp tính và trong đó có khoảng 0,7 triệu trẻ bị tử vong.

Ở những nước nghèo, tỉ lệ trẻ bị bệnh này là rất cao, thời gian kéo dài bệnh cũng dài hơn, triệu chứng cũng thường nghiêm trọng hơn và cũng dễ tái phát hơn.

Xem thêm : Nhiễm vi khuẩn hp ở trẻ em : 7 điều cơ bản cần biết.

2. Nguyên nhân trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp tính.

Nguyên nhân gây ra vêm dạ dày ruột cấp tính là do nhiễm trùng bởi virus, vi khuẩn, kí sinh trùng và nấm; trong đó virus là chủ yếu (70%).

Viêm dạ dày do virus.

  • Có rất nhiều loại virus gây ra viêm dạ dày ruột : rotavirus, norovirus, adenovirus, astrovirus,… trong đó Roravirus là phổ biến nhất.
  • Khi bị nhiễm các loại virus này thì cơ thể sẽ tạo ra các kháng thể miễn dịch với chúng, kết quả ít có nguy cơ bị bệnh sau này.
  • Virus dễ dàng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với nhau; chính vì vậy nó thường tạo ra ổ dịch; đặc biệt ở những nơi như bệnh viện, nhà hàng, trường học, khu dân cư,…
  • Ngoài ra, cũng có rất nhiều trường hợp sau khi khỏi bệnh mà vẫn có khả năng lây truyền virus cho người khác.

Viêm dạ dày do vi khuẩn.

  • Những loại vi khuẩn gây ra viêm dạ dày ruột là : Escherichia coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter,…trong đó Escherichia coli và Campylobacter là phổ biến nhất.
  • Vi khuẩn lây lan qua đường ăn uống (nước và thực phẩm).
  • Nếu thực phẩm bị nhiễm vi khuẩn, để ở nhiệt độ phòng trong vài giờ thì chúng sẽ sinh sôi nhanh chóng và tăng nguy cơ nhiễm trùng dạ dày ruột khi ăn phải thức ăn này.
  • Những thực phẩm chưa nấu chín kĩ, thực phẩm sống, gia cầm, hải sản, trứng, trái cây, sữa chữa tiệt trùng,…là những loại dễ bị nhiễm nhất.
  • Đôi khi chúng ta đã nấu chín kĩ, tiêu diệt vi khuẩn nhưng độc tố mà chúng sản sinh ra vẫn còn đọng lại, kết quả là gây ngộ độc thực phẩm.

Viêm dạ dày do kí sinh trùng.

  • Kí sinh trùng là những loại động vật sống ăn bám, nó ở bên trong hoặc bên ngoài cơ thể những động vật khác để sinh sống.
  • Những loại kí sinh trùng hay gây ra viêm dạ dày ruột cấp là : Giardia lamblia, Entamoeba histolytica, Cryptosporidium,…
  • Nước hoặc thực phẩm là con đường lây lan chủ yếu của chúng.

Xem thêm : Trẻ bị ban đỏ nhiễm khuẩn cấp : nguyên nhân và điều trị.

3. Triệu chứng viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em.

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em có các triệu chứng chính là : buồn nôn, tiêu chảy và đau bụng. Ngoài ra, còn có thể có những dấu hiệu khác như : nôn mửa, sốt, chán ăn, nhức đầu, đau khớp, co giật,…

Tiêu chảy có biểu hiện là đi phân lỏng (hoặc phân chảy nước), ít nhất 3 lần trong 24 giờ. Máu hoặc chất nhày có thể xuất hiện trong phân.

Các triệu chứng thường bắt đầu rõ ràng sau 12-72 giờ sau khi bị nhiễm.

Với trẻ em, đa số các trường hợp là nhẹ, các triệu chứng sẽ dần tự biến mất sau khoảng vài ngày. Trong đó :

  • Nôn hoặc buồn nôn thường chỉ kéo dài trong 1 ngày.
  • Tiêu chảy kéo dài 3-5 ngày. Phân hơi mềm lỏng có thể kéo dài lâu hơn 1 tuần.

Tiêu chảy và nôn nhiều thường gây ra tình trạng mất nước. Biểu hiện của mất nước là :

  • Ít đi tiểu.
  • Khô miệng, khô môi.
  • Mắt trũng, nước mắt ít khi khóc.
  • Người lả đi, cáu kỉnh hoặc mất năng lượng.
  • Da xanh xao, nhợt nhạt.
  • Tay chân lạnh.
  • Thở nhanh.

Mất nước nặng là tình trạng cần phải được cấp cứu y tế ngay lập tức. Mất nước thường xảy ra ở trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi hoặc là với những trẻ sinh non, nhẹ cân.

4. Viêm dạ dày ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em dùng thuốc steroid dài hạndo nhiều nguyên nhân khác nhau và tình trạng sức khỏe của mỗi trẻ cũng khác nhau, do vậy mức độ nghiêm trọng cũng khác nhau.

Đây là bệnh rất phổ biến, thường thì trẻ em sẽ khỏi hoàn toàn sau 3-8 ngày. Tuy nhiên, cũng có thể kéo dài hoặc có nhiều biến chứng, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Nếu chăm sóc không tốt, trẻ em có thể bị mất nước nghiêm trọng dẫn đến tử vong. Tại Mỹ, bệnh viêm dạ dày là bệnh phổ biến đứng thứ 2 sau cảm lạnh và theo thống kê có khoảng 150-300 ca trẻ dưới 5 tuổi bị tử vong do viêm dạ dày mỗi năm.

Nhờ vào sự phát triển của nước bù điện giải và nhận thức của người dân được nâng cao nên tỉ lệ tử vong đã giảm hẳn so với các thập kỉ trước.

Những đứa trẻ có hệ miễn dịch yếu, bị bệnh tiểu đường mãn tính, đang dùng thuốc steroid dài hạn hoặc hóa trị ung thư có nhiều nguy cơ bị biến chứng hơn :

  • Mất cân bằng chất lỏng và muối.
  • Phản ứng lây lan (viêm khớp, viêm da, viêm mắt,…).
  • Lan nhiễm sang bộ phận khác (xương khớp, màng não, tủy sống,…).
  • Hội chứng tiêu chảy kéo dài.
  • Hội chứng ruột kích thích.
  • Không dung nạp lactose.
  • Hội chứng tăng ure tan máu.
  • Suy dinh dưỡng.

Lưu ý, những biến chứng trên là rất hiếm gặp ở những trẻ bình thường.

Xem thêm : Trẻ bị nôn trớ và sốt: phân loại để điều trị.

5. Khi nào thì gọi bác sĩ?

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em thường là nhẹ và trẻ có thể được chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên khi có những trường hợp sau, bạn nên liên lạc với bác sĩ để nhận được sự tư vấn hoặc phải đưa bé đi cấp cứu gấp (tùy vào mức độ) :

  • Trẻ em dưới 6 tháng tuổi.
  • Trẻ đang mắc các bệnh mãn tính về tim, thận, huyết áp hoặc có tiền sử sinh non.
  • Có dấu hiệu mất nước nặng.
  • Có máu lẫn trong phân hoặc thức ăn khi nôn ra.
  • Lây nhiễm sau khi đi nước ngoài.
  • Nôn ói hơn 1-2 ngày, tiêu chảy hơn 3-4 ngày, đau bụng nặng.
  • Buồn ngủ, cảm giác lẫn lộn, mê sảng.

6. Chẩn đoán trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp tính.

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em thường được chẩn đoán lâm sàng, dựa trên triệu chứng bệnh ở mỗi người, xác định nguyên nhân thường không cần thiết.

Thông thường, các bác sĩ sẽ hỏi những câu hỏi :

  • Biểu hiện, triệu chứng của trẻ như thế nào, xảy ra bao lâu?
  • Gần đây trẻ có đi du lịch không?
  • Gần đây có uống thuốc kháng sinh không?

Sau đó, họ sẽ kiểm tra tình trạng mất nước, huyết áp, nhiệt độ và tim. Các xét nghiệm, siêu âm thường không cần thiết, tuy nhiên nếu tình hình nghiêm trọng hơn, trẻ có thể cần :

  • Xét nghiệm mẫu phân.
  • Xét nghiệm máu đo nồng độ glucose.
  • Kiểm tra điện phân và tình trạng thận.

Ngoài ra, bác sĩ sẽ xem xét để loại trừ các nguyên nhân khác như : viêm ruột thừa, xoắn ruột, nhiễm trùng đường tiết niệu, đái tháo đường, suy tụy, bệnh whipple,…

Xem thêm : 5 bước hành động khi trẻ bị nôn liên tục.

7. Chăm sóc và điều trị cho trẻ bị viêm dạ dày cấp tính.

Viêm dạ dày cấp ở trẻ em thường tự giới hạn mà không cần phải dùng thuốc, trẻ em thường được điều trị tại nhà, sau vài ngày là khỏi; trong một ít trường hợp nghiêm trọng trẻ có thể cần phải nhập viện.

Chăm sóc cho trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp:

  • Cho trẻ nằm nghỉ ngơi hoàn toàn.
  • Làm dịu dạ dày trẻ bằng một cốc trà gừng, mật ong hoặc bạc hà.
  • Cho trẻ uống nhiều nước, nước canh để tránh mất nước. Nếu là trẻ sơ sinh thì tiếp tục cho bú sữa thường xuyên.
  • Uống nước bù điện giải Oserol.
  • Cho trẻ ăn những thức ăn dễ tiêu, ban đầu là chuối, táo, cháo gà, bánh quy, sữa chua…Sau khi trẻ đã có dấu hiệu tốt hơn thì cho trẻ ăn với chế độ bình thường nhưng cần tránh thức ăn khó tiêu.
  • Không cho trẻ đi học một thời gian để tránh lây nhiễm cho những người khác.
  • Vệ sinh cho trẻ sạch sẽ.

Điều trị cho trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp: 

  • Thuốc chống nôn : chẳng hạn như Ondansetron, Metoclopramide để giúp giảm nôn ở trẻ.
  • Thuốc kháng sinh : chỉ trong trường hợp viêm nhiễm do vi khuẩn và triệu chứng ở nên nghiêm trọng mới được dùng chúng.
  • Truyền dịch : trong trường hợp mất nước nặng, rối loạn điện giải, trẻ sẽ cần phải được truyền dịch tại bệnh viện. Hoạt động này không nên tự ý thực hiện tại nhà.

Thuốc thường không cần thiết để điều trị viêm dạ dày cấp ở trẻ em, bởi đôi khi chúng phản tác dụng và gây ra những tác dụng phụ không mong muốn.

Lưu ý ;

  • Không dùng thuốc chống tiêu chảy cho trẻ dưới 12 tuổi vì biến chứng như : táo bón, dị ứng,…
  • Tránh dùng thuốc giảm đau như ibuprofen vì nó càng làm tổn hại dạ dày.

8. Phòng ngừa viêm dạ dày cấp ở trẻ em.

Tiêm vắc xin.

Vi rút Rotavirus là nguyên nhân thường gặp gây ra viêm dạ dày cấp ở trẻ em, hiện nay đã có vắc xin phòng ngừa virus này. Bạn nên cho trẻ tiêm vắc xin này trước 1 tuổi.

Vệ sinh tốt.

  • Rửa tay thường xuyên và sạch sẽ. Tắm rửa kì cọ mỗi ngày với nước sạch.
  • Nhà cửa, đồ đạc cũng cần phải được vệ sinh định kì. Nên sử dụng thuốc tẩy, xà phòng,…để sạch hơn.
  • Đeo găng tay khi vệ sinh nhà cửa hoặc lao động (làm vườn, chăm sóc động vật,…).
  • Không dùng chung đồ ăn, đồ vệ sinh, đồ để ăn uống,…
  • Khi đi du lịch, nên uống nước và đánh răng bằng nước đóng chai.

Ăn uống an toàn.

  • Lựa chọn thực phẩm từ những nơi uy tín.
  • Rửa sạch và nấu chín thức ăn.
  • Trái cây nên được rửa bằng nước muối.
  • Hạn chế cho trẻ ăn rau sống, thịt sống, thịt tái, sữa chưa tiệt trùng…
  • Nên uống nước đun sôi để nguội.

Xem thêm : Trẻ bị nhiễm khuẩn đường ruột: triệu chứng và cách điều trị.


Trên đây là những thông tin cơ bản nhất về bệnh viêm dạ dày cấp ở trẻ em. Hi vọng chúng có ích cho bạn trong việc phòng ngừa và điều trị cho con mình khi bị viêm dạ dày ruột cấp tính.